ركود اقتصادي در كشورهايي مانند آلمان، فرانسه، انگليس، ايتاليا و حتي چين و كره كه به عنوان مهمترين قطب هاي صنعتي و اقتصادي دنيا در كنار آمريكا ايستاده اند تمامي نگاه ها را به شكلي ويژه به سمت و سوي استفاده موثر ذخيره سازي و رايزني با كشورهاي صاحب ذخاير عظيم انرژي كرده است تا جائيكه مهمترين تحولات بازارهاي ركود زده اقتصادي دنيا پيرامون و حول محور انرژي گشته است:
1- تحولات بازار اپك و تصميم اين سازمان به كاهش مجدد توليد
سران كارتل بزرگ نفتي(اوپك ) در 17 دسامبر2008 در الجزاير، تصميم گرفتند براي مقابله با افت شديد قيمت نفت در 5 ماه اخيرمنتهي به ماه دسامبر، به طور بيسابقهاي توليد خود را كاهش دهند زيرا در اين مدت حدود 100 دلار از قيمت هر بشكه نفت كاسته شده بود.
بر اساس اين تصميم، سقف توليد اين كارتل نسبت به ارقام رسمي ماه سپتامبر2/4 ميليون بشكه در روز كاهش يافت و از ابتداي ژانويه سال جاري به اجرا در بيايد.
اين اتفاق جزو تصميماتي بود كه سران اين سازمان براي مقابله با از دست رفتن هر چه بيشتر ارزش توليدات خام آن ها در مقابل توليدات داراي ارزش افزوده و بازگشت آن از كشور هاي خريدار به توليد كننده و همچنين ضرر و زيان زيادي بود كه به علت كاهش رو به فزوني قيمت نفت در بازارهاي جهاني ايجاد شده بود.
در هفته هاي اخير نيززمزمه هايي از اين سازمان به گوش مي رسد كه بر اساس آن ممكن است اين سازمان در جهت حفظ موقعيت خود باز هم ابزار قدرتمند خود به بازي بگيرد و اگر تمامي كشورهاي عضو به اين مسئله پايبند باشند ،بايد منتظر گام بعدي اوپك بدين منظور بود.
محمد العليم وزير نفت كويت در اين زمينه گفت كه اگر بهاي نفت به دليل بحران مالي در جهان همچنان روند كاهشي خود را طي كند،سازمان كشورهاي صادركننده نفت (اوپك) كاهش جديدي را در سطح توليد خود اعمال خواهد كرد و تاكيد كرد كه كشورهاي عضو اوپك به تصميم هاي اين سازمان پايبند هستند وي پيش بيني كرده است كه اگر اقتصاد جهاني، ثبات پيدا كند بهاي نفت در يك سال يا 18 ماه آينده به سطح 70 يا 80 دلار خواهد رسيد.
آنگونه كه فعالان اوپك در اين باره پيش بيني كرده اند اگر وضعيت پايبندي كشورهاي عضو اين سازمان و يا خارج از اين سازمان به تعهدات توليدي خود صادقانه باشد بهاي نفت از نيمه 2009 بهبود خواهد يافت و بربهبود اقتصادي در آمريكا و اروپا و بر آسيا تاثير مي گذارد.
2- مناقشه ميان روسيه و اوكراين بر سر انتقال گاز و نگراني گسترده اتحاديه اروپا
در ماه هاي سرد امسال اختلافات گسترده و البته كهنه شده ميان روسيه و اوكراين بر سر قيمت گاز روسيه و حق ترانزيت انتقال گاز اين كشور به اروپا كه از خاك اوكراين مي گذشت،در مناقشات خاورميانه و مسئله غزه گم شد در حالي كه بارديگر بر خلاف برخي اظهار نظرات مخالف ، روسيه با گامي حساب شده اقتدار خود ر ا در مورد مسئله انرژي و اين كه قدرت به تكاپو انداختن اين اتحاديه را دارد آن هم بلافاصله پي از اجلاس مربوط به تشكيل اپك گازي، نشان داد.
قطع گاز انتقالي روسيه به اروپا كه مهمترين منبع تامين گازقاره سبز است به بهانه اختلاف با اوكراين، نشاندهنده گام هاي استوار روسيه در يافتن جايگاه قديمي اين ابرقدرت شرقي در ميان قدرت هاي جنگ سرد ،از طريق استفاده از ابزار بي نظير" انرژي" است.
سه كشور آلمان،انگلستان و فرانسه طي سالهاي اخير روابط چندان هم سويي با حزب روسيه واحد و ولاديمير پوتين و در حال حاضر ديميتري مدودف نداشته اند. اروپايي ها كه همواره درمنازعات مربوط به روسيه و اوكراين و حتي روسيه و قفقاز دخالت منفي مي نمودند،اين بار با بحراني مواجه شده اند كه خود نيز ا زآن لطمه ديدند و قطع گاز به اوكراين مترادف با مختل شدن معادلات انرژي در اروپابوده و همين مسئله قدرت مانور اتحاديه اروپارا در مقابل روسيه به شدت كاهش داد و از اين حيث كشورهاي اروپايي ناچارند در برابر مسكو بازي سياسي را فداي تامين نياز اوليه انرژي خود كرده د و اين دقيقا همان چيزي است كه روسيه مي خواهد.
روسيه همواره مي خواهد قدرت شوروي را در جهان دو قطبي گذشته احيا كند و از اين بابت و همانگونه كه قبلا نيز گفته بود با سامان دهي وضعيت خود در بازارهاي انرژي به ايفاي نقش واقعي در اين بازارها بپردازد و عزت قديمي را به روسيه اي كه سال ها است از گذشته مقتدر خود جداشده است بازگرداند و چه ابزاري مناسب تر از ابزارانرژي كه امروز حرف اول را در ميان چانه زني هاي اقتصاد كلان و در نهايت امتيازگيري هاي سياسي دنيا مي زند و كرملين در آستانه زمستان و اخر سال 2008 ميلادي بار ديگر اين هشدار را به مصرف كنندگان عمده خود داد و سران اتحاديه اروپا را بارديگر متوجه ابزار بي بديل خود كرد.
3- دستور رييس جمهور جديد آمريكا براي قطع واردات نفت آمريكا
اوباما گفته آمريكا نمي تواند از اين پس براي تامين انرژي مورد نياز خود به كشورهاي ديگر به خصوص رژيم هايي كه با آمريكا خصومت دارند وابسته باشد. در واقع مسئولين آمريكايي بر اين باورند كه اقتصاد جهاني بايد ميزان مصرف انرژي ها و سوخت هاي فسيلي با كربن بالا را كاهش داده و به سوي انرژي هايي با كربن پايين حركت كند.
اين مسئله به عنوان يكي از مهمترين اولويت هاي دولت اوباما اعلام شده كه به نظر مسئولين آمريكايي قادر خواهد بود ميليون ها شغل را براي انبوه بيكاران اين كشور كه هر روز بر قربانيان آن به علت ركود بي سابقه اقتصادي اين كشور افزوده مي شود، ايجاد نمايد.
بهينه سازي و صرفه جويي مصرف انرژي براي تحقق اين مهم و ذخيره سازي انرژي موجود تا جايي جدي است كه حتي به خودروسازهاي اين كشور هم دستور داده شده كه بايد تا سال 2020 خودروهايي بسازند به ازاي هر 35 مايل يك گالن بنزين (يعني به ازاي هر 15 كيلومتر تنها 1 ليتر بنزين) مصرف كنند و اين نشاندهنده دغدغه اين كشور براي دستيابي به سطحي از عدم وابستگي و افزايش رايزني و قدرت چانه زني در سطح اقتصادي و سياسي در دنيا است.
4- پيشنهاد اتحاديه اروپا به ايران براي حضور موثر در پروژه نوباكو
خط لوله نوباكو قرار است گاز حوزه درياي خزر را از سال 2013 ميلادي به طول 3300 كيلومتراز طريق مرزهاي تركيه، به اتريش برساند و اروپا از اين طريق به دنبال كاهش وابستگي عمده خود به گاز روسيه است كه در سال هاي اخير اين نوع وابستگي را به شدت به رخ اتحاديه اروپا كشانده است.
اين پروژه كه قرار بود از سال 2008 آغاز به كار كند به سال 2010 موكول شد .در اين پروژه كشور هاي تركمنستان ،آذرباييجان و عراق نيز قراراست از تامين كنندگان احتمالي گاز خط لوله نوباكو باشندو اين در حالي است كه بسياري از كارشناسان معتقدند كه اين پروژه بدون ايران به عنوان دومين دارنده گاز دنيا كه راه دسترسي آساني نيز براي صدور گاز خود به اتحاديه اروپا دارد ،ساير كشور هاي موجود قادر به تامين گاز كافي در اين ميان نيستند.
در آخرين نشست مربوط به اين خط لوله در بوداپست مجارستان از ايران نيز براي حضور موثر در اين پروژه نام برده شده است.در واقع گفته مي شود كه نوباكو ،اروپا را بر سر دوراهي ايران و روسيه قرار داده است و به هر حال اروپا با هدف كاهش وابستگي به گاز روسيه در حال حمايت از اين پروژه عظيم است و در نهايت براي حضور در پروژه نوباكو به گفته كارشناسان بايد ميان ايران و روسيه يكي انتخاب گردد.
در آخرين نشست اين پروژه كه به علت اختلاف نظر ميان ايران و آمريكا(كه يكي از مهمترين حاميان خط لوله نوباكو است)ايران حضور نداشت اما به رغم مخالفت ها و كارشكني هاي آمريكا مقام هاي خط لوله نوباكو خواستار مشاركت و حضور موثر ايران در تامين گاز اين خط لوله هستند.
5- نتيجه گيري
به نظر مي رسد شرايط جهاني روندي را طي مي كند كه كشور هاي دارنده انرژي اگر ذره اي هوشمندي به خرج دهند مي توانند خود را به متغيير هاي موثري در اقتصاد دنيا و بالاتر از آن كشور هاي خود را در افزايش قدرت موثر براي بازيگري در دنيا تبديل نمايند و از اين بابت بايستي سهم ويژه اي براي منافع ايران به عنوان دومين دارنده گاز در دنيا و چهارمين دارنده ذخاير عظيم نفتي كه به ايران جايگاه دومين توليد كننده نفت در اپك نفتي را داده است،قايل بود.
ايران در مناقشات ميان روسيه و اتحاديه اروپا و مسايلي نظير اين به عنوان كشوري كه در آينده اي نه چندان دور داراي قطبي به نام "عسلويه" به عنوان پايتخت انرژي دنيا خواهد بود،نبايد در اين گونه رايزني هايي كه بيشتر در مقام مسايل سياسي مطرح است بي تفاوت مانده و سهم خود را به عنوان كشوري موثر در بازارهاي انرژي دنيا تثبيت ننمايد./ منبع: موج
