نرسی قربانقیمت نفت مسیر كاهش را در پیش گرفته است. اتفاقی كه آسیبشناسی آن به وضوح نشان میدهد كه ریشه در افزایش سریع و غیرقابل پیشبینی قیمت نفت دارد. روند افزایش قیمت نفت كه در ماههای ژانویه تا جولای سال جاری میلادی رخ داد ركورد 147 دلاری قیمت را در تاریخ بازارهای نفت جهان به ثبت رساند علل مختلفی داشت كه عمدهترین آن ورود بیش از 65 میلیارد دلار پول در بازارهای پاینده كالاهای مختلف به خصوص نفت بود. این رقم 20 برابر موجودی نقدی بازارهای یاد شده در سالهای قبل بود و افزایش قیمت را به دنبال داشت. این افزایش قیمت منحصر به بازارهای جهانی نفت نبود كه رشد فزاینده قیمتها در روزهایی كه قیمت نقت بالا رفت در بازارهای دیگری چون كالاهای كشاورزی از جمله ذرت و نیز آهن و فلزات دیگر به وضوح مشهود بود. برای حل این بحران كه مسوولان در غرب آن را بورسبازی مینامیدند تمهیدات مختلفی اندیشیده شد. از جمله اینكه ضمن تجدیدنظر در قوانین فرآیند ورود و خروج پول به بازارهای كاغذی نفت دشوار شد. سیر تاریخی جریان افزایش قیمت نفت نشانگر آن است كه بروز موجی نگرانی در مورد ركود اقتصادی در جهان و پیشبینی كاهش تقاضای نفت توسط موسسات معتبر بهویژه اوپك ورق برگشت و جو بازار معكوس شد. بار دیگر این اتفاق نیز نهتنها در بازار نفت كه در بازار سایر كالاهایی كه افزایش قیمت را تجربه كرده بودند، همهگیر شد و میلیاردها دلار پول تزریقشده به این بازارها خارج شد. این فرآیند زمینه كاهش 35 درصدی قیمت نفت را طی دو ماه فراهم كرد.
فرآیند افزایش و كاهش قیمت نفت در این بازه زمانی كوتاه حكایت از آن دارد كه عرضه و تقاضا را نباید عاملی تعیینكننده در موج افزایش و كاهش شدید قیمت نفت به حساب آورد. اوپك در زمان رشد فزاینده قیمتها به منظور كنترل قیمتها اقدام به بالابردن سقف تولید خود كرد اما این تجربه موفق نبود. در همان روزی كه اوپك میزان تولید را افزایش داد موج افزایش قیمت نفت بیش از پیش بر بازار حاكم شد. امروز نیز در شرایطی كه قیمتها در سراشیبی سقوط قرار گرفته است بار دیگر اوپك سطح تولید را كاهش داده است و بار دیگر نیز شكست این تجربه را به نمایش گذاشت. زیرا بهرغم اعمال سیاست كاهش تولید از سوی اوپك باز هم روند كاهش قیمت نفت در جهان ادامه یافته و البته سبد نفتی اوپك بیش از پیش كاهش قیمت را تجربه میكند. بنابراین تردیدی نیست كه عرضه و تقاضا چنانكه به نظر میآید بر وضعیت بازار تاثیرگذار نبوده و بازارهای نفت از قوانین خاص خود پیروی میكنند. به نظر میرسد با شرایطی كه در حال حاضر بر اقتصاد جهان حكمفرماست قیمتهای نفت به زیر 90 دلار نیز نزول خواهد كرد اما اینكه در چه شرایطی و در چه سطحی بازار ثبات را تجربه كند چندان قابل پیشبینی نیست. پیشبینیهای مختلفی در مورد قیمت 70 یا 85 دلاری نفت عنوان شده است اما بازیهای بازار با این سطح دقت اصلا قابل پیشبینی نیست. اگرچه تاثیر افزایش و كاهش قیمت نفت را بر اقتصاد وابسته به نفت بسیاری از كشورها از جمله ایران نباید از نظر دور داشت اما نكته قابل توجه اینكه فرآیند افزایش و كاهش قیمت نفت چنان سریع به وقوع پیوست و تغییرات شرایط بازار آنقدر شتابزده بود كه به نظر نمیرسد اثری ماندگار را در كوتاهمدت بر اقتصاد كشور داشته باشد.
اما نكته مسلم آنكه این فرآیند افزایش و كاهش قیت نفت و به تبع آن صعود و نزول درآمدهای نفتی در كشور قطعا بر سطح توقعات از اقتصاد كشور و برنامهریزیهای اقتصادی تاثیری شگرف خواهد داشت. بودجههای سنواتی براساس قیمتی تعریفشده از نفت تدوین میشود. بهرغم آنكه مازاد این سقف درآمد در صندوق ذخیره ارزی محفوظ میماند و یا از حجم ذخایر ارزی كشور كاسته میشود اما قطعا فرآیند برنامهریزیهای اقتصادی را تحت تاثیر قرار خواهد داد./ منبع: کارگزاران
