مونا مشهدی رجبیبا نزدیک شدن به زمان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در ایالات متحده آمریکا بحث بر سر اختلاف دو کاندیدا در مورد مسایل مختلف اقتصادی در این کشور بالا گرفته است.
یکی از مهمترین اختلافات این دو کاندیدا در مورد سیاستهای انرژی است. باراک اوباما که طرفدار توسعه تولید سوختهای پاک است بر این باور است که وابستگی به نفت باعث رشد فزاینده قیمت آن شده است و باید هر چه سریعتر از این منبع و وابستگی به آن فاصله گرفت در مقابل جان مککین از حامیان اصلی تولید نفت است و توسعه سرمایهگذاری در این بخش را به نفع دنیا ميداند. به گزارش واشنگتن پست اوباما کشورهای عضو اوپک را به دلیل دارا بودن قدرت انحصاری در تولید نفت عامل اصلی رشد کنونی قیمت نفت ميداند. وی بر این باور است اوپک خواستار قیمت بالای نفت است و به همین دلیل تولید سوختهای جایگزین ميتواند این هدف انحصارطلبانه سازمان اوپک را از تحقق دور سازد. ولی واقعیت این است که اوپک تمایلی به بالاتر بودن قیمت هر بشکه از مرز 80دلار ندارد. زیرا قیمتهای بالاتر از 80دلار سرمایهگذاری در تولید سوختهای جایگزین را در دنیا مقرون به صرفه ميکند و این به معنای تضعیف موقعیت این سازمان در عرصه جهانی است.
رشد قیمت سوخت
افزایش قیمت سوخت در دنیا که به دلیل ارتقای قیمت نفت ایجاد شد زمینه را برای افزایش قیمت انواع کالاهای صنعتی و مصرفی فراهم کرد. یکی از اصلیترین فرآوردههای نفتی را ميتوان سوختهای مورد نیاز برای به حرکت درآوردن موتور دستگاههای صنعتی دانست. رشد قیمت سوخت در دنیا سبب شد تا هزینه اولیه تولید در جهان بیشتر شود. رشد هزینه تولید برای کالاهای صنعتی مختلفی که در فرآیند تولید خود به یکی از فرآوردههای نفتی به طور مستقیم نیاز داشتند، بیشتر از کالاهای دیگر بود. مطالعات نشان ميدهد در عرض یک سال گذشته که قیمت هر بشکه نفت در بازارهای جهانی بیشتر از 2 برابر شده است، قیمت اصلیترین فرآورده نفت که بنزین است هم رشد بیسابقهای یافته است. در روزهای اخیر قیمت هر گالن بنزین در بازارهای جهانی به بیشتر از 4دلار رسید که رقمي بیسابقه در جهان بود. این افزایش قیمت موجب شد تا بسیاری از مردم جهان اقدام به کاهش استفاده از اتومبیلهای شخصی کنند و وسایل حمل و نقل عموميجایگزین شود. در این میان بارها و بارها پیشنهاد حذف یارانههای سوخت در کشورهای نفت خیز مطرح شد. کشورهای صنعتی بر این باورند که ارائه یارانههای سوخت در کشورهای نفت خیز عامل اصلی رشد تقاضا و به دنبال آن رشد قیمتها است. به همین دلیل از کشورهای نفت خیز خاورمیانه خواستند تا با واقعی کردن قیمت سوخت میزان تقاضا را تعدیل کنند.
چه کسی از افزایش قیمت نفت سود ميبرد؟
در مورد تبعات افزایش قیمت نفت در جهان اختلاف نظرهای زیادی بین تحلیلگران وجود دارد. بسیاری بر این باورند که افزایش قیمت نفت نه تنها مصرفکنندگان را با فشار مالی مواجه ميکند بلکه به اقتصاد تولیدکنندگان نیز آسیب وارد ميآورد زیرا سبب رشد تماميهزینهها ميشود. یکی از دلایلی که ميتوان از آن به عنوان تاثیر مخرب رشد قیمت نفت روش اقتصاد کشورهای صادرکننده نام برد این است که اغلب کشورهای صادرکننده نفت پالایشگاههای تصفیه نفت و تولید فرآوردههای نفتی ندارند. آنها نفت خام را به کشورهای صنعتی ميفروشند و فرآوردههای نفتی را از آنها ميخرند. در شرایطی که قیمت نفت بیشتر ميشود هزینه تولید فرآوردهها نیز ارتقا ميیابد و همین مساله سبب ميشود تا این کشورها که واردکننده فرآوردههای نفتی هستند نه تنها سود نبرند بلکه تا اندازهای متضرر شوند.
در ایالات متحده آمریکا که بزرگترین مصرفکننده جهان است، افزایش قیمت نفت و بنزین سبب شد تا نرخ پسانداز مصرفکنندگان تنزل یابد. افزایش هزینه واردات بنزین سبب افزایش نرخ تورم، افزایش کسری تجاری، تنزل بیشتر ارزش دلار ميشود و کنترل بازار مالی آمریکا را از دست صندوق ذخایر ارزی کشور خارج ميکند. اگرچه صندوق ذخایر ارزی آمریکا با گذشت چندین دوره توانست مشکلات اقتصادی را حل کند و هماکنون اعلام کرده است بحران اقتصادی در آمریکا به پایان رسیده است و اقتصاد آمریکا که مدتها با مشکلات بسیار زیادی مواجه بود هم اکنون در شرایط ثبات قرار دارد. وی تاکید کرد سیاست کاهش نرخ بهره بانکی که برای ممانعت از رکود بود به پایان رسيده است و از چند ماه آینده صندوق ذخایر ارزی سیاست افزایش نرخ بهره بانکی برای کنترل تورم را اجرا ميکند.فایننشال تایمز در مورد وضعیت کشورهای تولیدکننده نفت مينویسد: «تولیدکنندگان بهرغم دریافت مبلغی بیشتر در ازای فروش تولیداتشان با شرایط تازهای مواجه ميشوند. هنگامی که قیمت نفت بالا باشد تولید منابع دیگر انرژی صرفه اقتصادی پیدا ميکند و کالاهای صنعتی یا فعالیتهای صنعتی به سمت تولید یا استفاده از دیگر منابع انرژی حرکت ميکنند. این مسالهای است که ميتواند به اقتصادهای وابسته به نفت آسیب وارد کند.»
بدون شک تولید سوختهای جایگزین نفت سبب کاهش تقاضای نفت و به دنبال آن تنزل قیمت این منبع انرژی ميشود و بازار نفت را با تزلزل مواجه ميسازد.
درآمد نفت را سرمایهگذاری کنید
به نظر ميرسد تحت شرایط خاصی افزایش قیمت نفت در میان مدت به نفع تولیدکنندگان است. در صورتی که تولیدکنندگان نفتدلارهای نفتی را به جای مصارف جاری در بخشهای زیرساختی و صنعتی سرمایهگذاری کنند و راه را برای توسعه دیگر بخشهای اقتصاد و ایجاد تنوع در آن هموار کنند ميتوانند از این درآمدهای کلان به نحو بهینه بهره ببرند.میدلایست در گزارشی نوشت: «کشورهای نفت خیز و صنعتی جهان با استفاده از درآمدهای نفتی اقدام بهایجاد تنوع در صنایع خود کردند. آنها با سرمایهگذاری در صنایع دیگر و توسعه زیرساختهای صنعتی و اجتماعی در حال استفاده بهینه از این درآمدها هستند. به تعبیر بهتر تنها کشورهایی ميتوانند از این درآمدهای کلان سود ببرند کهاین درآمدها را سرمایهگذاری کنند و آن را به یکباره وارد چرخه اقتصاد نکنند.
کشورهايي کهاین درآمدها را وارد اقتصاد خود ميکنند با رشد نقدینگی مواجه ميشوند و به دنبال آن تورم را تجربه ميکنند.» در سالهای گذشته تلاش کشور عربستان سعودی در افزایش تولید و بهرهگیری از فرصتی که هماکنون در اختیار کشورهای نفتخیز دنیا قرار گرفته است سبب شد تا این کشور ثروتمند خاورمیانه بیشترین درآمد را بهدست آورد.
دیگر کشورهای حاشیه خلیجفارس از قبیل کویت و امارات نیز در حال بهرهگیری بهینه از این موقعیت است.
انتقال ثروت
استیون مافسون یکی از تحلیلگران واشنگتن پست افزایش قیمت نفت را به معنای انتقال ثروت از بخشی از جهان به بخش دیگر آن ميداند.
در شرایط فعلی مصرفکنندگان نفت در جهان روزانه 4 تا 5میلیارد دلار بیشتر از پنج سال قبل برای خرید نفت هزینه ميکنند. طبق گزارشهای موجود در سال جاری سرمایهای معادل 2هزار میلیارد دلار بیشتر از سال گذشته به شرکتهای نفتی یا تولیدکنندگان نفت درونریز ميشود.
کنیث راگوف استاد اقتصاد دانشگاه هاروارد و اقتصاددان ارشد سابق صندوق بینالمللی پول ميگوید: «تا به حال چنین شرایطی در بازار نفت دیده نشده بود. وضعیت بازار نفت در دو سال اخیر سبب شد تا توزیع ثروت در جهان تغییر کند ودلارهای نفتی سبب انتقال ثروت از کشورهای صنعتی و مصرفکننده به کشورهای تولیدکننده شود.»از مصادیق انتقال ثروت در جهان ميتوان به موارد زیر اشاره کرد: افزایش اعتماد کرملین به داراییها و سرمایههای خود، ایجاد سلاحهای تازه در چاد (کشوری که به تازگی تولید نفت خود را توسعه داده است)، ساخت یک کارخانه پتروشیمي جدید در عربستان سعودی، افزایش فروش خودروهای هیبریدی تولید تویوتا در جهان، ایجاد مازاد مالی در سنگال و برزیل که به دلیل رشد قیمت نفت به جرگه صادرکنندگان نفت پیوستند.
وی سود حاصل از این رشد قیمت را بیشتر از 700 میلیارد دلار ميداند که در هر سال به کشورهای صادرکننده نفت وارد ميشود. این کشورها نیز با توجه به سیاستهای اقتصادی خود از این پولها بهره ميبرند و ميتوان در عرض دو یا سه سال آینده نتیجه اقتصادی رشد قیمت نفت را در تکتک کشورهای نفت خیز دنیا مشاهده کرد و در مورد درستی یا نادرستی سیاستهای اقتصادی این دسته از کشورهای ارزیابیهایی را انجام داد./ دنیای اقتصاد
